Εξημερώνοντας το νου
Σουάμι Σατυανάντα Σαρασουάτι

Εδώ απέξω ακούω παιδιά να φωνάζουν, να γελούν, να κάνουν θόρυβο. Δεν τα βλέπω, αλλά τ’ ακούω. Αυτό που κάνουν δε γίνεται αντιληπτό από τα μάτια μου, αλλά ξέρω ότι γίνεται θόρυβος πίσω από την κουρτίνα. Έτσι και μέσα σ’ όλους μας, πίσω από την κουρτίνα υπάρχει κάποιος θόρυβος. Δε μπορούμε να τον δούμε, αλλά τον νιώθουμε. Αυτός ο θόρυβος είναι ο νους. Προξενεί ανησυχία, αγωνία, ενόχληση. Αποσπά την προσοχή μας, μας κάνει να σκεφτόμαστε δυο πράγματα συγχρόνως. Αυτός ο θόρυβος είναι που πρέπει να σωπάσει οριστικά. Αυτός είναι ο σκοπός, η αποστολή της Γιόγκα. Να γιατί η Γιόγκα πρέπει να μαθαίνεται και να διδάσκεται.
Μπορείτε ν’ αλλάξετε τη ζωή σας, το σπίτι σας, το διαμέρισμά σας, το επάγγελμα ή την επιχείρηση σας, να αλλάξετε τη χώρα σας, τον Γκούρου σας, την πνευματική σας άσκηση. Αν δεν αλλάξετε και δεν κλείσετε το στόμα αυτού του φωνακλάδικου παιδιού μέσα σας, δε θα μπορέσετε ποτέ να αισθανθείτε ηρεμία και χαρά, δε θα ησυχάσετε ποτέ. Δεν ωφελεί να ρίχνετε το φταίξιμο στις περιστάσεις, στη δουλειά σας, στην υγεία σας. Ένα και μόνο είναι εκείνο που πρέπει να ηρεμήσει: το μυαλό, ο νους. Η φιλοσοφία της Γιόγκα περιστρέφεται γύρω απ’ αυτόν και μόνο – το νου.
Στις Γιόγκα Σούτρα του Πατάντζαλι, η πρώτη σούτρα λέει: «Ο ορισμός της Γιόγκα είναι η δυνατότητα ελέγχου του νου». Μερικοί λένε πως ο ορισμός της Γιόγκα είναι η ένωση της ατομικής ψυχής με την κοσμική ψυχή. Άλλοι δίνουν δικούς τους ορισμούς, αλλά ο Ρίσι Πατάντζαλι, που κωδικοποίησε τη Ράτζα Γιόγκα, λέει καθαρά ότι η Γιόγκα είναι η τέχνη του απόλυτου ελέγχου πάνω στις ροπές του νου. Αυτές οι ροπές είναι σχηματισμοί στο εποικοδόμημα του νου. Ο νους είναι συνειδητότητα – τσίτα. Η ομοιογένεια της συνειδητότητας εκπέμπει το ένα κύμα μετά το άλλο – βρίτις- όπως η λίμνη στέλνει το ένα κυματάκι μετά το άλλο όταν πετάς μέσα βότσαλα. Οι σχηματισμοί στο εποικοδόμημα του νου είναι οι ροπές του νου που αντιλαμβανόμαστε στην καθημερινή μας ζωή. Ο θυμός και η ζήλεια δεν είναι ανίερα. Το πάθος και το μίσος δεν είναι αμαρτωλά. Είναι οι ροπές του νου, που προκαλούνται από εξωτερικούς ερεθισμούς από τη ζωή που αντιμετωπίζουμε κατά την περίοδο της ράγκα και ντβέσα – αρέσκειας και δυσαρέσκειας, έλξης και απώθησης, πάθους και θυμού. Μπορώ να σας βεβαιώσω πως δε μπορούμε ποτέ να τα ελέγξουμε, αν δεν πάμε στη ρίζα τους, τη βάση. Η βάση είναι η τσίττα, ο νους, όχι οι σχηματισμοί του. «Όταν μπορέσετε να έχετε πλήρη έλεγχο πάνω σ’ ολόκληρο το τσίττα, θα είστε κύριος του θέματος. Αυτό και μόνο είναι η Γιόγκα. Δεν είναι μάγια, θρησκεία, λατρεία, μυστικιστική φιλοσοφία, είναι απλώς μια επιστήμη του νου – ολόκληρου του νου. Η ψυχολογία είναι επιστήμη νοητικών συμπτωμάτων (βρίτις). Η Γιόγκα είναι η επιστήμη ολόκληρου του νου (τσίττα). Επομένως, εκεί που σταματά η ψυχολογία αρχίζει η Γιόγκα. Η ψυχολογία μιλά για συμπτώματα, εμείς όμως δε μιλούμε για συμπτώματα αλλά για ολόκληρο το θέμα.
Τι είναι, λοιπόν, ο νους; Ο νους είναι μια αντανάκλαση της ύψιστης συνειδητότητας. Ο νους που είναι ελεύθερος από ενοχλήσεις και ψυχωτικές εκδηλώσεις, ελεύθερος από αυτά που λέγονται χαρακτηρισμοί του, ο νους έτσι όπως είναι αυτούσιος, αυτός ο νους πλησιάζει την ύψιστη συνειδητότητα. Αληθινά, ο άνθρωπος που μπόρεσε να οραματιστεί το νου χωρίς τις εξωτερικές εκδηλώσεις του, μπορεί να φθάσει στην ύψιστη εμπειρία.
Το πρώτο, λοιπόν, στη Γιόγκα είναι η πειθαρχία. Το δεύτερο είναι ο πλήρης έλεγχος πάνω στις ροπές του μυαλού – νου. Το τρίτο είναι η απόκτηση επίγνωσης του εσωτερικού όντος σας. Το τέταρτο είναι η απαλλαγή από την καθημερινή αναταραχή, που σας κάνει να κινείστε σαν ανεμοδούρα, από το ένα μέρος στο άλλο, ή σα βάρκα στον ωκεανό. Αυτή είναι η Γιόγκα στην οποία ασκούμαστε, την οποία συζητούμε και προσπαθούμε να μάθουμε. Η Ντυάνα Γιόγκα, η Γιόγκα του διαλογισμού, είναι ο πλησιέστερος ορισμός της Γιόγκα που μπορώ να σας δώσω και που μπορείτε να καταλάβετε. Ντυάνα δε σημαίνει όμως ότι κλείνετε τα μάτια σας και μπαίνετε στο σκοτάδι και την πλήρη ασυνειδητότητα. Η Ντυάνα είναι μια δυναμική κατάσταση επίγνωσης, στην οποία δε γνωρίζετε τίποτε γι’ αυτή τη χαμηλή ύπαρξη, αλλά όπου γνωρίζετε ότι όλα είναι ΕΝΑ. Στη Ντυάνα δεν υπάρχει άλλη γνώση από το Ένα. Είναι η στιγμή εκπλήρωσης του διαλογισμού.
Όταν ο διαλογισμός έχει ωριμάσει, όταν η συνειδητότητα ανθίζει μέσα μας, η επίγνωση δεν πεθαίνει. Το φως της ψυχής δε σβήνει, γίνεται όμως μια μεγάλη επανάσταση. Πεθαίνεις, σίγουρα πεθαίνεις. Υπάρχει ο υπαινιγμός στη Βίβλο: «Μα το Θεό, ορκίζομαι, πως πεθαίνω κάθε νύκτα». Επέρχεται ο θάνατος της φυσιολογικής συνειδητότητας. Τη στιγμή που η εσωτερική συνειδητότητα ανθίζει, η εξωτερική επίγνωση που φέρνει στη γνώση του χρόνου, του χώρου και της αντικειμενικότητας, πεθαίνει. Εδώ λοιπόν πεθαίνεις κι εδώ ξαναγεννιέσαι – αυτή είναι «Ντυάνα». Αυτή τη στιγμή ζούμε στο σώμα. Γνωρίζουμε από τις αισθήσεις. Σκεφτόμαστε με το νου. Είμαστε ζωντανοί εξωτερικά, νεκροί όμως στην εσωτερική συνειδητότητα. Μπορείτε να ζήσετε την εσωτερική ζωή; Ναι. Εγώ αντιλαμβάνομαι αυτό τον κόσμο. Έχω επίγνωση του χρόνου, του χώρου, των αντικειμένων και της δυττότητας. Υπάρχω. Γνωρίζω. Επομένως, ζω. Η εσωτερική συνειδητότητα όμως; Τη νιώθω; Όχι. Την αντιλαμβάνομαι; Όχι. Στο διαλογισμό βλέπω πολλά πράγματα, αλλά ξέρω πως δεν είναι αυτή. Συνθέτουν το δρόμο που οδηγεί εκεί. Όλα όσα αντιλαμβάνεστε στη Ντυάνα Γιόγκα, από το φως στη φλόγα του κεριού, στο λουλούδι, στον άγγελο, στον ουρανό, στο φεγγάρι, στους κήπους και στους ωκεανούς, κανένα απ’ αυτά δεν είναι εκείνη. Αυτή η εμπειρία δεν έχει μορφή, ούτε ιδιότητες, ούτε σύγκριση. Αυτή η εμπειρία είναι μόνο αυτή η εμπειρία.
Η Ντυάνα Γιόγκα είναι ο πλησιέστερος δυνατός ορισμός της Γιόγκα. Ασάνα, Πραναγιάμα κι όλες οι άλλες μορφές αυτοσυγκέντρωσης είναι υποβοηθητικές. Είναι βοηθήματα για τις διάφορες κατηγορίες του νου. Αν ανήκουμε στη σατβική κατηγορία, τότε αρκεί μόνο ο διαλογισμός. Σημειώστε το αυτό προσεκτικά. Έχουμε, όμως, μέσα μας και λίγη ρατζασική φύση. Έχουμε φιλοδοξίες και πάθη – δεν μπορούμε να το αρνηθούμε. Συμμετοχή σε δραστηριότητα, ανησυχία ν’ αποκτήσουμε κάτι, επιθυμία να έχουμε κάτι που ήδη ξέρετε ότι είναι καθαρά ρατζασικό. Αν έχετε ρατζασική φύση, ο άμεσος διαλογισμός δεν είναι δυνατός. Τότε, πρέπει να κάνετε πρώτα τις ασκήσεις για την απόσυρση των αισθήσεων, γνωστές σαν Πρατυαχάρα στη Ράτζα Γιόγκα, δηλαδή Ατζάπα Τζάπα, Νάντα Γιόγκα, Κρίγια Γιόγκα, Λάγια Γιόγκα, Μάντρα Γιόγκα και διάφορες μορφές της Πραναγιάμα.
Αν έχετε ταμασική φύση, που είναι όλο αναβολές, οκνηρία και υπερβολικό ύπνο – αργά τη νύκτα στο κρεβάτι και αργά ξύπνημα το πρωί – η σάντανα τότε, οι ασκήσεις είναι διαφορετικές. Να θυμάστε όμως, παρακαλώ, πως δεν είμαστε ποτέ μόνο το ένα. Είμαστε μίγμα των τριών γκούνα ή φυσικών ιδιοτήτων. Ο νους μας είναι σύνθεση από σάτβα, ράτζα και τάμα, και οι τρεις ιδιότητες συνθέτουν τη δομή του νου και εμείς είμαστε συνδυασμός τους, όπου είτε κυριαρχεί η σατβική είτε ρατζασική είτε η ταμασική ιδιότητα.
Αν είμαστε κυρίως σατβικοί, πρέπει ν ‘ακολουθήσουμε κατευθείαν την πορεία του διαλογισμού – κλείστε τα μάτια, συγκεντρώστε το νου σ’ ένα σημείο και Χάρι Ομ Τατ Σατ – ακριβώς σαν αεριωθούμενο. Όταν όμως είμαστε ρατζασικοί, υπάρχει δυσκολία, γιατί μας κρατά δεμένους κάτω η δύναμη της μάγια. Όλοι είμαστε εκπρόσωποι της μάγια, που είναι όμορφη και ψεύτικη. Δε μπορούμε να ξεφύγουμε από την έλξη της βαρύτητας, από το κέντρο της βαρύτητας, χρειαζόμαστε πρόσθετη δύναμη και ενέργεια. Γι’ αυτό, όταν ο νους είναι ρατζασικός, κάνουμε πραναγιάμα, άσανας, κίρταν και μπάτζαν, μάντρα. Χρειαζόμαστε μια αυστηρότητα και κάνουμε μια απλή και αρμονική ζωή. Όλα αυτά διδάσκονται στις χαμηλότερες μορφές της Γιόγκα και μπορούν να γίνουν από όλους.
Μαζί με την εξάσκηση όλων αυτών στο σπίτι, το πρώτο πράγμα που πρέπει να διδάξετε στα παιδιά σας είναι το Χάρι Ομ Τατ Σατ. Το Ομ είναι το υπέρτατο, υπερβατικό, Ον. Χάρι είναι η πραγματικότητα που διεισδύει τα πάντα και μένει αναλλοίωτη. Η υπέρτατη πραγματικότητα δεν είναι μόνο υπερβατική, είναι και έμφυτη και παρούσα συνεχώς. Το Χάρι, λοιπόν, αντιπροσωπεύει την έμφυτη και αμετακίνητη πραγματικότητα που υπάρχει παντού. Το Ομ αντιπροσωπεύει την υπερβατική πραγματικότητα που είναι πέρα από ιδιότητες, πέρα από τις γκούνα, πέρα από όνομα και μορφή, πέρα από μάγια. Το Τατ είναι «εκείνο». Το Σατ είναι «αληθινό». Αυτό είναι αληθινό και αυτή η ύπαρξη και στα δύο επίπεδα, το αναλλοίωτο και το υπερβατικό. Γι’ αυτό πάντα λέω Χάρι Ομ Τατ Σατ. Όταν τα παιδιά σας ανοίγουν το στόμα τους, «Χάρι Ομ». Όταν τα γεννάτε, πάντα να τους δίνετε καλά σαμσκάρα, καλό κάρμα «Χάρι Ομ». Αν εσείς στερηθήκατε τη μεγάλη ευκαιρία της αυθόρμητης πνευματικής αποκάλυψης, γιατί να τη στερηθούν και τα παιδιά σας; Κάνατε μεγάλες προσπάθειες για να γίνετε πνευματικοί άνθρωποι, επειδή οι γονείς σας απέτυχαν σ’ αυτό. Γιατί να αποτύχετε κι εσείς στα παιδιά σας; Πρέπει να μεγαλώσουν σε μια τέτοια ατμόσφαιρα που η πνευματική ενέργεια να είναι ένα αυθόρμητο γεγονός στη ζωή τους. Έτσι θα γεννηθεί μια νέα ψυχική φυλή. Όλοι σας πρέπει να γίνετε οι προάγγελοι αυτής της ψυχική φυλής.


Taming the mind, May 1979





Το Σατυανάντασραμ Ελλάδας είναι ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο που δεν επιδοτείται. Τα προγράμματά του απευθύνονται στα μέλη του. Οι εισφορές και δωρεές σας συμβάλλουν στο φιλανθρωπικό μας έργο μέσα από τη δραστηριότητα του Σατυανάντα Μαθ για την ενίσχυση των συνανθρώπων μας που χρήζουν βοήθειας. Οι εισφορές καλύπτουν το λειτουργικό κόστος των προγραμμάτων και δεν επιστρέφονται, δεν μεταφέρονται και ούτε μεταβιβάζονται. Μπορεί να υπάρξουν αλλαγές στα προγράμματα χωρίς ενημέρωση. Συνιστούμε την έγκαιρη κράτηση.
Τα και είναι σήματα κατατεθέντα που ανήκουν στην IYFM και χρησιμοποιούνται κατόπιν αδείας.